საზარდულის ტკივილი: რატომ ტკივა საზარდულში და არა თეძოში

საზარდულის ტკივილი მენჯ-ბარძაყის სახსრის პრობლემის ყველაზე ტიპური ნიშანია, რადგან თავად სახსარი სწორედ საზარდულის სიღრმეშია მოთავსებული. ის, რასაც ყოველდღიურ მეტყველებაში „თეძოს“ ვუწოდებთ, ანუ თეძოს გარეთა ამობურცული ძვალი, სახსრიდან რამდენიმე სანტიმეტრით გვერდით და ზემოთაა. სწორედ ამ ანატომიური არეულობის გამო ხდება, რომ პაციენტი ექიმთან „მუხლის“ ან „წელის“ ჩივილით მიდის, პრობლემა კი მენჯ-ბარძაყის სახსარშია.

სად მდებარეობს მენჯ-ბარძაყის სახსარი სინამდვილეში

მენჯ-ბარძაყის სახსარი სხეულის სიღრმეშია, საზარდულის ნაოჭის ქვემოთ და ოდნავ გვერდით, კუნთების სქელი ფენის ქვეშ. ხელით მისი მოსინჯვა შეუძლებელია: ის თითებით არ ისინჯება, განსხვავებით მუხლისგან, რომელიც კანის ქვეშაა.

თეძოს გარეთა მხარეს ხელით ნათლად ისინჯება ძვლის გამობურცული ნაწილი, დიდი ციბრუტი. ეს არის ბარძაყის ძვლის ის მონაკვეთი, რომელზეც დუნდულოს კუნთების მყესები მაგრდება. დიდი ციბრუტი სახსრის ნაწილი არ არის და მასზე ხელის დადება სახსარს ვერ იკვლევს.

მანძილი ორ წერტილს შორის მცირეა, მაგრამ ანატომიურად ისინი სხვადასხვა სამყაროა. სახსარი შიგნით და წინაა, დიდი ციბრუტი გარეთ და უკან. მათ შორის კუნთების რამდენიმე ფენა, მყესები და ბურსებია, და თითოეულ მათგანს საკუთარი ტკივილის სურათი აქვს.

სწორედ ამ განსხვავებას ეყრდნობა ხშირი შეცდომა. როცა ადამიანი ამბობს „თეძო მტკივა“ და თითს გარეთა ძვალზე დებს, ის ჩვეულებრივ სახსარზე არ საუბრობს. პირიქითაც ხდება: ვინც საზარდულის ტკივილს უჩივის, ხშირად თვლის, რომ ეს თიაქარი ან კუნთის გაჭიმვაა, და სახსარზე საერთოდ არ ფიქრობს.

კონსულტაციაზე ამიტომ ვთხოვ პაციენტს, ხელი დადოს იმ ადგილას, სადაც ყველაზე მეტად ტკივა. ეს მარტივი მოძრაობა ხშირად უფრო მეტს ამბობს, ვიდრე ხანგრძლივი აღწერა.

რატომ იგრძნობა სახსრის ტკივილი საზარდულში

სახსრის ტკივილი საზარდულში იგრძნობა იმიტომ, რომ სახსრის კაფსულა და მისი მგრძნობიარე ნერვული დაბოლოებები სწორედ სახსრის წინა ზედაპირზეა კონცენტრირებული, ხოლო ეს ზედაპირი საზარდულს უყურებს.

ტკივილი იშვიათად რჩება ერთ წერტილში. ის ჩვეულებრივ ვრცელდება ბარძაყის წინა ან შიდა ზედაპირზე და ზოგჯერ მუხლამდე აღწევს. ბევრი პაციენტი მას წრიულ მოძრაობას აღწერს: ხელს საზარდულიდან ბარძაყისკენ ატარებს და ამბობს, რომ „აქეთკენ მიდის“.

ტკივილის ხასიათი მექანიკურია. სიარულით, ხანგრძლივი დგომით და კიბეზე ასვლით ის ძლიერდება, დასვენებით სუსტდება. სახსრის ღრმა მოხრა, მაგალითად დაბალ სავარძელში ჩაჯდომა ან ფეხსაცმლის შეკვრა, ტკივილს ხშირად მკვეთრად აძლიერებს.

საზარდულის ტკივილს სხვა მიზეზებიც აქვს და ისინი გასათვალისწინებელია. საზარდულის თიაქარი, მუცლის კუნთების მიმაგრების ადგილის გაღიზიანება, სპორტული დატვირთვის შემდეგ განვითარებული მყესის პრობლემა და, ქალებში, მცირე მენჯის ორგანოების მდგომარეობა იმავე არეში იძლევა ჩივილს. სახსრის ტკივილს მათგან განასხვავებს ის, რომ ის მოძრაობასთანაა მიბმული და მოსვენებულ მდგომარეობაში ჩვეულებრივ სუსტდება.

მენჯ-ბარძაყის ართროზის დანარჩენი ადრეული ნიშნები დეტალურად ცალკე ტექსტშია: ართროზის პირველი ნიშნები, რომლებსაც ყურადღებას არ აქცევენ.

რატომ ტკივა მუხლი, როცა პრობლემა სახსარშია

მუხლში გადაცემული ტკივილი მენჯ-ბარძაყის სახსრიდან წამოსული სიგნალის შედეგია: ორივე არეს საერთო ნერვული გზები ემსახურება და ტვინი წყაროს ყოველთვის ზუსტად ვერ განსაზღვრავს. ამ მოვლენას გადაცემულ, იგივე ირადიირებულ ტკივილს უწოდებენ.

პრაქტიკული შედეგი მარტივია. პაციენტი მუხლის ტკივილით მიდის ექიმთან, მუხლის სურათი კეთდება, სურათზე კი მნიშვნელოვანი ცვლილება არ ჩანს. მკურნალობა მუხლზე მიმართული რჩება და თვეები გადის შედეგის გარეშე. ჩემს კონსულტაციებზე ასეთ ისტორიას ხშირად ვისმენ.

არსებობს მარტივი ორიენტირი: თუ მუხლი გარეგნულად უცვლელია, არ არის შეშუპებული, არ ჭედავს, გასინჯვისას მტკივნეული არ არის, მაგრამ ტკივილი მაინც არსებობს, აზრი აქვს მენჯ-ბარძაყის სახსრის შემოწმებას. განსაკუთრებით მაშინ, თუ პარალელურად საზარდულში შებოჭილობაცაა.

მუხლის იზოლირებული ტკივილით გამოვლენილი მენჯ-ბარძაყის ართროზი იშვიათი არ არის და კონსულტაციაზე რეგულარულად მხვდება.

განსაკუთრებული ყურადღება სჭირდება ბავშვებსა და მოზარდებს. მუხლის ტკივილი, რომელიც ამ ასაკში კოჭლობასთან ერთად ჩნდება, ყოველთვის მოითხოვს მენჯ-ბარძაყის სახსრის შემოწმებას, რადგან ამ პერიოდის რამდენიმე მდგომარეობა სწორედ ასე იწყება და დროული დიაგნოზი მათში კრიტიკულია.

რას ნიშნავს ტკივილი თეძოს გარეთა მხარეს

თეძოს გარეთა მხარეს, დიდი ციბრუტის მიდამოში მოთავსებული ტკივილი ჩვეულებრივ მყესის ან ბურსის, ანუ მყესსა და ძვალს შორის მოთავსებული ბალიშის, გაღიზიანებას უკავშირდება და არა თავად სახსრის ხრტილს.

ამ ტკივილს თავისი ნიშნები აქვს:

• ისინჯება თითით: ძვალზე ხელის დაჭერა მტკივნეულია;
• ძლიერდება ამ მხარეს წოლისას და ღამით ხშირად აღვიძებს;
• ჩნდება გვერდზე ჩამოსვლისას ან ხანგრძლივი დგომის შემდეგ;
• სახსრის მოძრაობის მოცულობა ჩვეულებრივ შენარჩუნებულია.

ორ მდგომარეობას შორის კავშირი მაინც არსებობს. სახსრის ართროზის გამო შეცვლილი სიარულის მანერა დუნდულოს კუნთებს არათანაბრად ტვირთავს, ეს კი მყესის გაღიზიანებას იწვევს. ამიტომ პაციენტს ხშირად ორივე ტკივილი ერთდროულად აქვს და მხოლოდ ერთის მკურნალობა სრულ შვებას არ იძლევა.

პრაქტიკული დასკვნა ისაა, რომ თეძოს გარეთა ტკივილი სახსრის შემოწმებას არ აუქმებს. კონსულტაციაზე ორივე მიმართულებას ვამოწმებ, რადგან მკურნალობის გეგმა იმაზეა დამოკიდებული, რომელი წყაროა მთავარი და რომელი მეორეული.

მენჯ-ბარძაყის სახსრის დაავადებების სრული სურათი, მიზეზებით და სტადიებით, ართროზის გვერდზეა აღწერილი.

რას ნიშნავს ტკივილი დუნდულოში და წელში

დუნდულოს უკანა ზედაპირზე და წელში მოთავსებული ტკივილი უფრო ხშირად წელის მიდამოდან მოდის, თუმცა მენჯ-ბარძაყის სახსარიც შეიძლება ასე გამოვლინდეს. გარჩევა კლინიკურად ხდება.

წელიდან წამოსული ტკივილის ტიპური სურათი ასეთია: ტკივილი დუნდულოდან ბარძაყის უკანა ზედაპირზე ჩამოდის, მუხლს ქვემოთ გრძელდება და თან ახლავს დაბუჟება, წვის შეგრძნება ან სისუსტე. სახსრის ტკივილი, პირიქით, უფრო წინაა და მუხლს იშვიათად სცდება.

არსებობს სიტუაცია, როცა ორივე წყარო ერთდროულადაა და ერთმანეთს ნიღბავს. ასეთ დროს გასინჯვა ეტაპობრივად მიდის: ჯერ დგინდება, რომელი მოძრაობა იწვევს ტკივილს, შემდეგ საჭიროებისამებრ ემატება გამოკვლევა.

ტკივილის ადგილი	ყველაზე ხშირი წყარო	დამატებითი ნიშნები
საზარდული, ბარძაყის წინა ზედაპირი	მენჯ-ბარძაყის სახსარი	მოძრაობის შეზღუდვა, დილის შებოჭილობა
მუხლის წინა ზედაპირი, სხვა ჩივილის გარეშე	გადაცემული ტკივილი სახსრიდან	მუხლი გარეგნულად უცვლელია
თეძოს გარეთა ამობურცული ძვალი	მყესი ან ბურსა	შეხებით მტკივნეული, გვერდზე წოლა უჭირს
დუნდულო, ბარძაყის უკანა ზედაპირი	წელის მიდამო	დაბუჟება, წვა, ტკივილი მუხლს ქვემოთ
დუნდულოს ღრმა, ცალმხრივი ტკივილი	გავა-თეძოს სახსარი ან სახსრის უკანა ზედაპირი	ძლიერდება ხანგრძლივი ჯდომით

ცხრილი ორიენტირისთვისაა და დიაგნოზს არ ცვლის. ერთსა და იმავე ადამიანს რამდენიმე წყარო ერთდროულად შეიძლება ჰქონდეს.

როგორ ვცდილობთ ტკივილის წყაროს გარჩევას

ტკივილის წყაროს გარჩევა გასინჯვით იწყება და არა სურათით. კონსულტაციაზე პირველ რიგში ვამოწმებ იმ მოძრაობებს, რომლებიც სახსარს პირდაპირ ტვირთავს.

ყველაზე ინფორმატიულია სახსრის შიგნით ბრუნვა: მოხრილ მუხლთან ერთად წვივის გარეთ გატანა სახსარს შიგნით აბრუნებს. ამ მოძრაობის შეზღუდვა და მისი მტკივნეულობა სახსრის პრობლემაზე მიუთითებს. თუ იგივე მოძრაობა თავისუფალი და უტკივნეულოა, სახსრის ართროზი ნაკლებად სავარაუდოა.

სახლში დაკვირვებისთვის სამი მარტივი კითხვა გამოდგება:

1. გიჭირთ თუ არა წინდის ჩაცმა ან ფეხსაცმლის შეკვრა ამ მხარეს? სახსრის შეზღუდვაზე მიუთითებს.
2. მტკივნეულია თუ არა თეძოს გარეთა ძვალზე ხელის დაჭერა? მყესის ან ბურსის მიმართულებას აძლიერებს.
3. ჩამოდის თუ არა ტკივილი მუხლს ქვემოთ, დაბუჟებასთან ერთად? წელის მიმართულებაზე ფიქრს ამართლებს.

სამივე კითხვა დიაგნოზს არ სვამს. მათი დანიშნულებაა, კონსულტაციაზე უფრო ზუსტი აღწერა მოიტანოთ.

სასარგებლოა ერთი კვირის განმავლობაში ჩანაწერის წარმოებაც: რა დროს ჩნდება ტკივილი, რის შემდეგ ძლიერდება და რა ეხმარება. ასეთი ჩანაწერი კონსულტაციაზე ხშირად უფრო მეტს ხსნის, ვიდრე ერთი დღის შეგრძნების აღწერა, რადგან ართროზისთვის დამახასიათებელი მექანიკური რიტმი სწორედ რამდენიმე დღის ჭრილში ჩანს.

რომელი გამოკვლევა პასუხობს ამ კითხვას

პასუხს ჩვეულებრივ მენჯის რენტგენი იძლევა, რომელიც დგომაში, დატვირთვის ქვეშ კეთდება. სურათზე ჩანს სასახსრე ნაპრალის სიგანე, ძვლის სიმკვრივის ცვლილება და ოსტეოფიტები, ანუ ძვლის ზედაპირზე გაჩენილი ამონაზარდები.

ერთი დეტალი მნიშვნელოვანია: სურათი ორივე სახსრის უნდა იყოს და არა მხოლოდ მტკივნეულის. შედარება მეორე მხარესთან ხშირად ცხადყოფს ისეთ ცვლილებას, რომელიც ცალკე აღებულ სურათზე შეიძლება შეუმჩნეველი დარჩეს.

დამატებითი გამოკვლევა მაშინ ინიშნება, როცა რენტგენი ჩივილს ვერ ხსნის. მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია აჩვენებს რბილ ქსოვილებს, ბარძაყის თავის სისხლმომარაგებას და სახსრის შემოგარენს, რაც რენტგენზე არ ჩანს. ეს განსაკუთრებით მაშინაა საჭირო, როცა ტკივილი ძლიერია, სურათი კი მშვიდია.

არსებობს ერთი დამატებითი, ძალიან ინფორმატიული ხერხი. თუ სახსარში შეყვანილი ადგილობრივი საანესთეზიო პრეპარატი ტკივილს დროებით მკვეთრად ამცირებს, ეს პირდაპირ ადასტურებს, რომ ტკივილის წყარო თავად სახსარშია. ასეთი დიაგნოსტიკური ბლოკადა მაშინ გამოიყენება, როცა ჩივილი და სურათი ერთმანეთს არ ემთხვევა და პასუხი მაინც საჭიროა.

BAU International Hospital-ში, ბათუმში, კონსულტაციაზე სურათს პაციენტთან ერთად ვუყურებ და ვხსნი, რას ვხედავ. მკურნალობის მთელი სპექტრი, კონსერვატიულიდან ოპერაციამდე, აღწერილია მკურნალობის გვერდზე.

რა უნდა გახსოვდეთ

• მენჯ-ბარძაყის სახსარი საზარდულის სიღრმეშია და არა თეძოს ამობურცულ ძვალზე.
• საზარდულის ტკივილი, რომელიც ბარძაყის წინა ზედაპირზე ჩამოდის, სახსრის ყველაზე ტიპური ჩივილია.
• მუხლის იზოლირებული ტკივილი ზოგჯერ მენჯ-ბარძაყის სახსრიდან მოდის.
• თეძოს გარეთა მხარეს ტკივილი უფრო ხშირად მყესის ან ბურსის საქმეა.
• ტკივილის ადგილი მიმართულებას იძლევა, დიაგნოზს კი გასინჯვა და რენტგენი ასრულებს.

საზარდულის ტკივილი, რომელიც თვეებია გაქვთ და პასუხი ჯერ არ მიგიღიათ, ცალკე გარკვევას იმსახურებს. კონსულტაციაზე ერთად დავადგენთ, საიდან მოდის ის: ჩაწერა კონსულტაციაზე.