ართროზის სტადიები რენტგენზე: რას ნიშნავს დანახული ცვლილება

ართროზის სტადიები რენტგენზე აღწერს, რამდენად შევიწროვდა სასახსრე ნაპრალი და რა ცვლილება გაჩნდა ძვალზე. გამოიყოფა ოთხი რენტგენოლოგიური სტადია, სადაც პირველი ყველაზე მსუბუქ, მეოთხე კი ყველაზე გამოხატულ ცვლილებას ნიშნავს. მნიშვნელოვანი დათქმა: სტადია სურათის აღწერაა და არა ავტომატური მითითება იმისა, თუ რა მკურნალობა გჭირდებათ.

რას აჩვენებს რენტგენი მენჯ-ბარძაყის სახსარზე

რენტგენი აჩვენებს ძვალს და არა ხრტილს. სხივი ძვალში ჭირს გავლას და სურათზე თეთრ გამოსახულებას იძლევა, ხრტილს კი თითქმის თავისუფლად გაივლის და კვალს არ ტოვებს.

სწორედ ამიტომ ხრტილის მდგომარეობა ირიბად ფასდება. ორ ძვალს, ანუ ბარძაყის თავსა და მენჯის ღრმულს შორის დარჩენილი მანძილი, სასახსრე ნაპრალი, სწორედ ხრტილის სისქეს ასახავს: სადაც ხრტილია, იქ სურათზე შავი ზოლია.

მენჯის რენტგენზე ექიმი ოთხ რამეს უყურებს: სასახსრე ნაპრალის სიგანეს და მის თანაბრობას, ძვლის სიმკვრივის ცვლილებას, ოსტეოფიტების არსებობას და ბარძაყის თავის ფორმას. ამ ოთხის ერთობლიობა ქმნის იმას, რასაც სტადიას ვუწოდებთ.

მენჯ-ბარძაყის ართროზის ადრეული ჩივილები, რომლებიც სურათამდე ჩნდება, ცალკე ტექსტში აღვწერე: ართროზის პირველი ნიშნები, რომლებსაც ყურადღებას არ აქცევენ.

რას ნიშნავს ართროზის სტადიები

ართროზის სტადიები აღწერს, რამდენად შორს წავიდა პროცესი სურათზე. ქვემოთ მოცემულია ოთხი რენტგენოლოგიური სტადიის გავრცელებული აღწერა.

სტადია	რა ჩანს სურათზე	რას ნიშნავს პრაქტიკულად
პირველი	ნაპრალი თითქმის ნორმალურია, შესაძლოა მცირე ოსტეოფიტი	ცვლილება საწყისია, ჩივილი ხშირად მსუბუქია ან არ არის
მეორე	ნაპრალი შესამჩნევად შევიწროებულია, ოსტეოფიტები აშკარაა	ჩივილი ჩვეულებრივ უკვე არსებობს, კონსერვატიულ მკურნალობას მეტი ადგილი აქვს
მესამე	ნაპრალი მკვეთრად შევიწროებულია, ძვალი გამკვრივებულია, ჩნდება კისტები	მოძრაობა შეზღუდულია, ტკივილი ყოველდღიურ ცხოვრებას ერევა
მეოთხე	ნაპრალი პრაქტიკულად აღარ ჩანს, ძვალი ძვალს ეხება, თავის ფორმა შეცვლილია	ფუნქცია მნიშვნელოვნად დაქვეითებულია, ქირურგიული ჩარევა ხშირად განიხილება

სტადიებს შორის საზღვარი მკაცრი არ არის. ერთი და იგივე სურათი ორმა ექიმმა შეიძლება მეზობელი სტადიებით შეაფასოს და ეს ნორმალურია: სტადია ორიენტირია და არა ზუსტი საზომი.

დასკვნებში სხვადასხვა ფორმულირებას შეხვდებით. სადმე ეწერება „პირველი ხარისხის ართროზი“, სადმე „ნაპრალის ზომიერი შევიწროება“, სადმე რიცხვი საერთოდ არ იქნება. ეს არ ნიშნავს, რომ ერთი დასკვნა სწორია და მეორე არა: სხვადასხვა სკოლა სხვადასხვა სისტემას იყენებს. მნიშვნელოვანია აღწერის შინაარსი და არა რიცხვი.

ერთი რამ ცალკე უნდა აღინიშნოს სტადიის ცვლილების სიჩქარეზე. ართროზი ყველასთან ერთი ტემპით არ ვითარდება: ზოგ ადამიანთან სურათი წლების განმავლობაში პრაქტიკულად უცვლელი რჩება, ზოგთან კი შედარებით სწრაფად იცვლება. სწორედ ამიტომ ღირს ძველი სურათების შენახვა: დინამიკა უფრო მეტს ამბობს, ვიდრე ერთი, ცალკე აღებული სურათი.

რა არის სასახსრე ნაპრალი და რატომაა ის მთავარი

სასახსრე ნაპრალი არის მანძილი ბარძაყის თავსა და მენჯის ღრმულს შორის, რომელიც სურათზე შავ ზოლად ჩანს. ეს სივრცე სინამდვილეში ცარიელი არ არის: მას ორივე ძვლის ხრტილი და სახსრის სითხე ავსებს.

ნაპრალის შევიწროება ხრტილის გათხელების ყველაზე პირდაპირი მაჩვენებელია. ჯანმრთელ სახსარში ის თანაბარია მთელ სიგრძეზე. ნორმალურ სიგანედ 3-5 მილიმეტრი ითვლება.

მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ სიგანე, არამედ ისიც, თანაბარია თუ არა ის. ართროზისთვის ტიპურია არათანაბარი შევიწროება: ნაპრალი იმ ნაწილში ვიწროვდება, რომელიც ყველაზე მეტად იტვირთება, ჩვეულებრივ ზედა-გარეთა მონაკვეთში. თანაბარი, სიმეტრიული შევიწროება უფრო ანთებით პროცესზე მიუთითებს. ამ ორის განსხვავება ცალკე ტექსტში განვიხილე: ართროზი თუ ართრიტი.

რას ნიშნავს ოსტეოფიტები, სკლეროზი და კისტები

ოსტეოფიტი, სკლეროზი და კისტა ძვლის პასუხია იმ დატვირთვაზე, რომელსაც ის ხრტილის დაცვის გარეშე იღებს. სამივე ტერმინი დასკვნებში ხშირად გვხვდება და პაციენტისთვის ხშირად გაუგებარია.

• ოსტეოფიტი არის ძვლის ამონაზარდი, რომელიც სახსრის კიდეზე ჩნდება. ორგანიზმი ამით ცდილობს დატვირთვის უფრო დიდ ფართობზე გადანაწილებას. ოსტეოფიტი ტკივილის პირდაპირი წყარო იშვიათად არის, მაგრამ მოძრაობას მექანიკურად ზღუდავს.
• სუბქონდრული სკლეროზი არის ძვლის გამკვრივება ხრტილის ქვეშ. სურათზე ის თეთრი, გასქელებული ზოლის სახით ჩანს და გაზრდილ დატვირთვაზე მიუთითებს.
• სუბქონდრული კისტა არის ღრუ, რომელიც ძვლის შიგნით, ხრტილის ქვეშ ჩნდება. ის ჩვეულებრივ უფრო გვიან ეტაპზე ვლინდება.

დასკვნაში ხშირად გვხვდება კიდევ ერთი ფრაზა: ბარძაყის თავის დეფორმაცია ან გაბრტყელება. ეს ნიშნავს, რომ თავმა მრგვალი ფორმა დაკარგა და ღრმულში ისე აღარ ჯდება, როგორც ადრე. ფორმის ცვლილება მოძრაობას მექანიკურად ზღუდავს და ფეხის სიგრძეზეც შეიძლება აისახოს.

ამ ნიშნების არსებობა ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ სახსარი უიმედოა. სურათი აღწერს, რა მოხდა ძვალში, ხოლო ის, რამდენად გიშლით ხელს, სხვა კითხვაა.

რატომ არ ემთხვევა სტადია და თვითშეგრძნება

სტადია და თვითშეგრძნება ხშირად ერთმანეთს არ ემთხვევა, რადგან ტკივილს ხრტილი კი არ წარმოქმნის, არამედ სახსრის კაფსულა, ძვლის ზედაპირი და სახსრის გარსი. ხრტილს ნერვული დაბოლოებები არ აქვს.

კონსულტაციაზე ორივე ვარიანტს ვხვდები. ერთ პაციენტს სურათზე გამოხატული ცვლილება აქვს და შედარებით კარგად დადის, მეორეს კი უფრო მსუბუქი სურათი და ძლიერი ტკივილი. მნიშვნელობა აქვს კუნთების მდგომარეობას, დატვირთვის ხასიათს, სხეულის წონას და იმას, როგორ ეგუება ადამიანი ცვლილებას.

პრაქტიკული დასკვნა ერთია: მკურნალობის გეგმა მხოლოდ სურათზე დაყრდნობით არ იწერება. სწორედ ამიტომ ვთხოვ პაციენტს, კონკრეტულად მითხრას, რა აღარ შეუძლია და არა მხოლოდ ის, რა წერია დასკვნაში.

ამ შეუსაბამობას საპირისპირო მხარეც აქვს. მძიმე სურათი შიშს იწვევს და ადამიანი ხანდახან იმაზე მეტად იზღუდავს თავს, ვიდრე მისი მდგომარეობა მოითხოვს. მოძრაობის საერთო შემცირება კუნთს ასუსტებს, სუსტი კუნთი კი სახსარზე დატვირთვას ზრდის. სურათის წაკითხვა ამიტომაც უნდა ხდებოდეს ექიმთან ერთად და არა მარტო.

როგორ კეთდება სწორი სურათი

სწორი სურათი მენჯის მიმოხილვითი რენტგენია, გადაღებული დგომაში, ორივე სახსრის ერთდროული ხედვით. მხოლოდ ერთი სახსრის სურათი შედარების საშუალებას არ იძლევა.

დგომა პრინციპული პირობაა. დატვირთვის ქვეშ ნაპრალი რეალურ სიგანეს აჩვენებს, წოლაში კი ის ხშირად უფრო ფართოდ გამოიყურება, ვიდრე სინამდვილეშია.

ჩვეულებრივ ორი პროექცია საკმარისია:

1. პირდაპირი პროექცია დგომაში. აჩვენებს ნაპრალს, ძვლის ცვლილებას და ორივე სახსრის შედარებას.
2. გვერდითი პროექცია. აჩვენებს ბარძაყის თავის ფორმას და კისრის მიმართებას, რაც ოპერაციის დაგეგმვისთვის მნიშვნელოვანია.

ოპერაციის დაგეგმვისას სურათს დამატებითი მოთხოვნა უჩნდება: მასზე უნდა იყოს მასშტაბის საზომი ობიექტი, რომ იმპლანტის ზომა წინასწარ დაითვალოს. BAU International Hospital-ში, ბათუმში, ეს ეტაპი ოპერაციამდე სტანდარტულად კეთდება.

როდის საჭიროებს დამატებით გამოკვლევას

დამატებითი გამოკვლევა მაშინაა საჭირო, როცა რენტგენი ჩივილს ვერ ხსნის ან როცა სხვა მდგომარეობის ეჭვია.

მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია აჩვენებს იმას, რაც რენტგენზე არ ჩანს: ძვლის შიდა მდგომარეობას, ხრტილის ლოკალურ დაზიანებას, სახსრის შემოგარენს და რბილ ქსოვილებს. ის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბარძაყის თავის ასეპტიური ნეკროზის ადრეულ ეტაპზე, როცა რენტგენი ჯერ კიდევ ნორმალურია.

კომპიუტერული ტომოგრაფია ძვლის ფორმის დეტალურ სურათს იძლევა და ჩვეულებრივ რთული ანატომიის ან ძველი ტრავმის შემთხვევაში ინიშნება.

დამატებითი გამოკვლევა ავტომატურად არ ინიშნება და ეს შეგნებული მიდგომაა. ყოველი კვლევა დროს, ხარჯს და, ზოგ შემთხვევაში, დასხივებას ნიშნავს. თუ რენტგენი და გასინჯვა კითხვაზე პასუხობს, დამატებით არაფერია საჭირო. სწორედ ამიტომ ვიწყებ ყოველთვის იმით, რომ გავარკვიო, რა კითხვას ვსვამთ და რომელი კვლევა უპასუხებს მას.

ცალკე შემთხვევაა ის, როცა ტკივილი ძლიერია, სურათი კი პრაქტიკულად მშვიდი. ასეთ დროს დამატებითი კვლევა ჩვეულებრივ საჭიროა, რადგან რენტგენზე უხილავი მდგომარეობების ჩამონათვალი გრძელია: ბარძაყის თავის ასეპტიური ნეკროზის ადრეული ეტაპი, ძვლის დატვირთვითი დაზიანება, ხრტილის ლოკალური დეფექტი და სახსრის შემოგარენის პრობლემები.

რას ნიშნავს სტადია მკურნალობისთვის

სტადია მკურნალობის ერთ-ერთი კომპონენტია და არა ერთადერთი. გადაწყვეტილება სამი ფაქტორის შეჯერებით მიიღება: რა ჩანს სურათზე, რამდენად გიშლით ხელს ტკივილი და რა შედეგი მოიტანა კონსერვატიულმა მკურნალობამ.

ადრეულ სტადიაზე მთავარი აქცენტი ოპერაციის გარეშე მკურნალობაზეა: წონის კონტროლი, დატვირთვის სწორი განაწილება, ფიზიოთერაპია და კუნთების გაძლიერება. ამ საფეხურების სრული აღწერა მკურნალობის გვერდზეა.

გვიან სტადიაზე, როცა ნაპრალი აღარ ჩანს და ტკივილი ყოველდღიურ ცხოვრებას ცვლის, ქირურგიული ჩარევა უფრო ხშირად განიხილება. ქირურგიას მკურნალობის უკიდურეს ფორმად ვუყურებ და ოპერაციის დროის შერჩევა ცალკე საკითხია: როდის დგება ოპერაციის დრო.

ორი შენიშვნა, რომელსაც კონსულტაციაზე ყოველთვის ვამბობ. პირველი: მეოთხე სტადია დაუყოვნებლივ ოპერაციას არ ნიშნავს, თუ ადამიანი თავის ცხოვრებით ცხოვრობს და ტკივილი კონტროლდება. მეორე: მეორე სტადია ოპერაციის საკითხს ავტომატურად არ ხურავს, თუ ტკივილი ძლიერია და კონსერვატიულმა მკურნალობამ თავისი შესაძლებლობები ამოწურა.

გამონაკლისი მაშინაა, როცა საქმე ეხება არა ცვეთას, არამედ ბარძაყის თავის სისხლმომარაგების დარღვევას. ასეთ დროს დროის ფაქტორი განსხვავებულია და მოქმედების ვადა უფრო მოკლეა, რადგან თავის ფორმის შენარჩუნება ცალკე ამოცანაა.

რა უნდა გახსოვდეთ

• რენტგენი ძვალს აჩვენებს, ხრტილის მდგომარეობა კი ნაპრალის სიგანით ფასდება.
• ართროზს რენტგენზე ოთხი სტადია აქვს და თითოეული ორიენტირია, არა ზუსტი საზომი.
• ოსტეოფიტი, სკლეროზი და კისტა ძვლის პასუხია გაზრდილ დატვირთვაზე.
• სტადია და თვითშეგრძნება ხშირად არ ემთხვევა ერთმანეთს.
• სურათი დგომაში უნდა გადაიღოთ და ორივე სახსარი უნდა ჩანდეს.

დასკვნა, რომელიც გაუგებარია, არავის ეხმარება. მოიტანეთ სურათი და ერთად წავიკითხავთ, რას ნიშნავს ის კონკრეტულად თქვენთვის: ჩაწერა კონსულტაციაზე.