ჭარბი წონა და მენჯ-ბარძაყის სახსარი: რას ცვლის კილოგრამი

ჭარბი წონა მენჯ-ბარძაყის სახსარზე დატვირთვას პირდაპირ ზრდის და ართროზის სიმპტომებს აძლიერებს. მთავარი ფაქტი ასეთია: ჩვეულებრივი სიარულისას სახსარზე მოქმედი ძალა სხეულის წონას დაახლოებით ორნახევარჯერ აღემატება, კიბეზე ასვლა-ჩამოსვლისას ოდნავ მეტად, სირბილისას კი დაახლოებით ხუთჯერ. მიზეზი ისაა, რომ სხეულის წონას კუნთების ძალაც ემატება. ამიტომ თითოეული დაკლებული კილოგრამი სახსარზე გამრავლებულ განტვირთვას იძლევა და არა უბრალოდ ერთი კილოგრამის ტოლს.

რატომ იტვირთება სახსარი სხეულის წონაზე მეტად

მენჯ-ბარძაყის სახსარი სხეულის წონაზე მეტ ძალას იღებს იმიტომ, რომ ერთი ფეხით დგომისას მენჯის სტაბილურობას დუნდულოს კუნთები უზრუნველყოფს, ხოლო მათი ძალა იმავე სახსარზე გადადის.

მარტივი წარმოდგენა ასეთია: სახსარი საყრდენი წერტილია, ერთ მხარეს სხეულის წონა მოქმედებს, მეორე მხარეს კუნთები აწონასწორებს მას. ორივე ძალა ერთ წერტილში იყრის თავს. სწორედ ამიტომ ჩვეულებრივი სიარულისას სახსარზე მოქმედი ძალა სხეულის წონას დაახლოებით ორნახევარჯერ აღემატება, კიბეზე ასვლა-ჩამოსვლისას ოდნავ მეტად, სირბილისას კი დაახლოებით ხუთჯერ.

სიარულის დროს ეს ძალა კიდევ იზრდება, რადგან ემატება მოძრაობის დინამიკა. კიბეზე ასვლისას, ჩამოსვლისას და მძიმე ტვირთის ტარებისას დატვირთვა კიდევ უფრო მაღალია.

პრაქტიკული დასკვნა ისაა, რომ წონის კონტროლი ერთადერთი მეთოდია, რომელიც ამ ძალას პირდაპირ ამცირებს. მედიკამენტი ტკივილს აყუჩებს, ვარჯიში კუნთს აძლიერებს, მაგრამ თავად დატვირთვას მხოლოდ წონა ცვლის.

აქედან გამომდინარეობს კიდევ ერთი, ხშირად უგულებელყოფილი დასკვნა. ხელჯოხი, რომელიც მტკივნეული ფეხის მოპირდაპირე ხელში იჭირება, სახსარზე მოქმედი ძალის ნაწილს ხელზე გადააქვს. ის ერთგვარად „ამცირებს წონას“ ამ სახსრისთვის, სანამ რეალური დაკლება მიმდინარეობს. სწორედ ამიტომ ვთავაზობ ხელჯოხს იმ პაციენტებს, რომლებიც წონაზე მუშაობას იწყებენ და სიარული უჭირთ.

რას ცვლის დაკლებული კილოგრამი

დაკლებული კილოგრამი სახსარზე მოქმედ ძალას გამრავლებულად ამცირებს. ეს არის მიზეზი, რის გამოც შედარებით მცირე დაკლებაც კი შესამჩნევ განსხვავებას იძლევა.

ეფექტი მხოლოდ მექანიკური არ არის. ცხიმოვანი ქსოვილი ორგანიზმში პასიური მარაგი არ არის: ის მონაწილეობს ნივთიერებათა ცვლაში და ანთებით პროცესებში. წონის შემცირება ამ ფონსაც ცვლის.

მესამე ეფექტი მოძრაობას ეხება. ნაკლები წონა ნიშნავს, რომ იგივე მანძილი უფრო ადვილად გაივლება, უფრო ადვილი სიარული კი მეტ მოძრაობას ნიშნავს. ეს ის იშვიათი შემთხვევაა, როცა ცვლილება საკუთარ თავს აძლიერებს.

ეფექტი მხოლოდ მენჯ-ბარძაყის სახსარზე არ ვრცელდება. იმავე დატვირთვას იღებს მუხლი, კოჭის სახსარი და წელის მიდამო, ამიტომ წონის შემცირება ხშირად რამდენიმე ჩივილს ერთდროულად ამსუბუქებს. პაციენტები ამას ხშირად სწორედ ასე აღწერენ: „წელიც აღარ მტკივა“.

კონსულტაციაზე ამ საკითხს პირდაპირ ვსვამ, მაგრამ საყვედურის გარეშე. ადამიანი, რომელსაც სახსარი სტკივა, ნაკლებად მოძრაობს, ნაკლები მოძრაობა კი წონას ზრდის. ეს დახურული წრეა და მისი გაწყვეტა მხოლოდ ნებისყოფის საკითხი არ არის.

საიდან დაიწყოთ, თუ სიარული უკვე ჭირს

დაწყება იმ მხრიდან ღირს, სადაც ტკივილი არ ეღობება. თუ სიარული მტკივნეულია, პირველი ნაბიჯი სიარულის გაზრდა არ არის.

პრაქტიკული თანმიმდევრობა ასეთია:

1. დაიწყეთ დაბალი დატვირთვის აქტივობით. წყალში ვარჯიში, ცურვა ან ველოსიპედი სახსარს ნაკლებად ტვირთავს და ენერგიის ხარჯვას მაინც უზრუნველყოფს.
2. პარალელურად შეცვალეთ კვება. ცვლილება, რომელსაც თვეების განმავლობაში შეინარჩუნებთ, უფრო ღირებულია, ვიდრე მკვეთრი, მოკლევადიანი შეზღუდვა.
3. დაამატეთ ძალის ვარჯიში. კუნთოვანი მასის შენარჩუნება ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც თავად დაკლება.
4. გაზომეთ პროგრესი მოძრაობით და არა მხოლოდ სასწორით. სიარულის დისტანცია, კიბეზე ასვლა და ღამის ძილი უფრო კარგი მაჩვენებელია.
5. გადახედეთ გეგმას პერიოდულად. ის, რაც სამი თვის წინ მუშაობდა, დღეს შეიძლება შეცვლას საჭიროებდეს.

მოტივაციის შენარჩუნებაზეც უნდა ითქვას. ყველაზე ხშირად პროგრამა მაშინ წყდება, როცა შედეგი სასწორზე მაშინვე არ ჩანს. სახსრისთვის მნიშვნელოვანი ცვლილება უფრო ადრე იგრძნობა, ვიდრე რიცხვი შეიცვლება: პირველი ჩვეულებრივ ტკივილის შემცირება და სიარულის დისტანციის ზრდაა.

რომელი აქტივობა იტვირთავს სახსარს ყველაზე ნაკლებად

ყველაზე ნაკლებად სახსარს წყალში შესრულებული აქტივობა ტვირთავს, რადგან წყალი სხეულის წონის ნაწილს იღებს. შემდეგ მოდის ველოსიპედი, სადაც სახსარი მოძრაობს, მაგრამ სხეულის წონას პირდაპირ არ იღებს.

აქტივობა	დატვირთვა სახსარზე	როდის გამოდგება
წყალში ვარჯიში, ცურვა	ყველაზე დაბალი	თითქმის ყოველთვის, ტკივილის დროსაც
ველოსიპედი ან ველოტრენაჟორი	დაბალი	როცა სახსრის მოხრა საკმარისია
სავარძელში შესრულებული სავარჯიშოები	დაბალი	გამწვავების პერიოდში
სიარული ბრტყელ ზედაპირზე	საშუალო	როცა ტკივილი კონტროლდება
კიბე, ციცაბო აღმართი	მაღალი	შეზღუდულად, ექიმის რჩევით
სირბილი, ხტომა, დარტყმითი სპორტი	ყველაზე მაღალი	ჩვეულებრივ არ არის რეკომენდებული

ცხრილი ზოგადი ორიენტირია. კონკრეტული პროგრამა ფიზიოთერაპევტთან ერთად ივსება, სახსრის მდგომარეობისა და თანმხლები პრობლემების გათვალისწინებით.

ერთი წესი გამოსადეგია ნებისმიერი აქტივობისთვის: თუ ვარჯიშის შემდეგ ტკივილი მეორე დღესაც ძლიერდება, დატვირთვა ძალიან მაღალი იყო. ვარჯიშის დროს ზომიერი დისკომფორტი დასაშვებია, გახანგრძლივებული გაუარესება კი სიგნალია, რომ პროგრამა უნდა შემსუბუქდეს.

მეორე ერთი პრაქტიკული დეტალი დღის განაწილებას ეხება. ერთი გრძელი სესიის ნაცვლად უფრო მოკლე, ხშირი მოძრაობა სახსრისთვის ჩვეულებრივ უკეთესია: სახსარი მოძრაობს, დატვირთვის პიკი კი დაბალი რჩება. ადრეული ნიშნები, რომლებზეც ღირს ყურადღება, ცალკე ტექსტში: ართროზის პირველი ნიშნები.

რატომ არ არის საკმარისი მხოლოდ დიეტა

მხოლოდ კვების შეზღუდვა საკმარისი არ არის, რადგან წონის დაკლებისას სხეული ცხიმთან ერთად კუნთსაც კარგავს, ხოლო სუსტი კუნთი სახსარზე დატვირთვას ზრდის.

სწორი შეხამება ორ კომპონენტს მოიცავს: კვების ცვლილებას და ძალის ვარჯიშს. ვარჯიში ინარჩუნებს კუნთოვან მასას, კუნთი კი დატვირთვის ნაწილს იღებს და სახსარს იცავს.

მეორე მიზეზი ხანგრძლივობას ეხება. მკვეთრი, მოკლევადიანი დიეტა ჩვეულებრივ იმავე წონას აბრუნებს. სახსრისთვის მნიშვნელოვანია არა მაქსიმალური დაკლება, არამედ ის ცვლილება, რომელსაც წლების განმავლობაში შეინარჩუნებთ.

კვების გეგმის შედგენა დიეტოლოგის ან ენდოკრინოლოგის საქმეა, განსაკუთრებით მაშინ, თუ არსებობს თანმხლები დაავადება. ორთოპედის როლი აქ იმის ახსნაა, რატომ არის ეს საფეხური მკურნალობის ნაწილი და არა დამატებითი რჩევა. კონსერვატიული მკურნალობის სრული სურათი აქ ვრცლად: კონსერვატიული მკურნალობა ართროზისას.

ცალკე გასათვალისწინებელია იმ სიტუაციაზე, როცა წონა თანმხლები დაავადების ან მედიკამენტის შედეგია. ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის დარღვევა, ჰორმონული ცვლილებები და ზოგიერთი პრეპარატის ხანგრძლივი მიღება წონაზე პირდაპირ მოქმედებს. ასეთ შემთხვევაში მხოლოდ კვების შეზღუდვა შედეგს არ იძლევა და საჭიროა მიზეზზე მუშაობა შესაბამის სპეციალისტთან.

მნიშვნელოვანია რეალური მიზნის დასახვაც. სახსრისთვის ღირებულია არა იდეალურ წონამდე მისვლა, არამედ ის, რაც უკვე დაიკლო და შენარჩუნდა. ეს მნიშვნელოვანი განსხვავებაა: შეუსრულებელი მიზანი პროგრამის მიტოვების ყველაზე ხშირი მიზეზია, მცირე, მაგრამ შენარჩუნებული ცვლილება კი წლების განმავლობაში მუშაობს.

რას ცვლის წონა ოპერაციის დაგეგმვისას

ჭარბი წონა ოპერაციას ტექნიკურად ართულებს და პერიოპერაციულ რისკებზეც მოქმედებს. ეს ფაქტი გულახდილად უნდა ითქვას, საყვედურის გარეშე და ავტომატური უარის გარეშეც.

ტექნიკური მხარე ასეთია: რბილი ქსოვილის მეტი მოცულობა სახსრამდე მისვლას ართულებს და ოპერაციის ხანგრძლივობას ზრდის. სისხლის დაკარგვა და ჭრილობის შეხორცების პირობებიც განსხვავებულია.

რისკების მხრივ განიხილება ინფექციის, თრომბოზისა და ანესთეზიასთან დაკავშირებული გართულებების საკითხი. კონკრეტული კილოგრამული ზღვარი, რომლის ზემოთაც ოპერაცია აღარ კეთდება, არ არსებობს. ორიენტირად სხეულის მასის ინდექსი გამოიყენება: ეს არის მაჩვენებელი, რომელიც წონას სიმაღლესთან აკავშირებს და გვიჩვენებს, რამდენად შეესაბამება ერთი მეორეს. ოცდაათზე მაღალი ინდექსი დაგეგმვისას უკვე გასათვალისწინებელი ფაქტორია, თუმცა ის თავისთავად უარის საფუძველი არ არის.

პრაქტიკული მიდგომა ჩემს პრაქტიკაში ასეთია: თუ წონა მნიშვნელოვან ფაქტორად ჩანს, მისი შემცირება ოპერაციამდე ცალკე ამოცანად ისახება და მასზე ერთად ვმუშაობთ. ეს ოპერაციის გადადება არ არის, ეს მისთვის მომზადებაა. გამოჯანმრთელების ვადებზეც წონა მოქმედებს: დეტალები გამოჯანმრთელების გვერდზეა.

ოპერაციის შემდეგ სურათი ხშირად იცვლება და ეს ცალკე გასათვალისწინებელია. როცა ტკივილი მცირდება და მოძრაობა ბრუნდება, ადამიანი უფრო მეტს დადის და წონის კონტროლი უფრო ადვილი ხდება. მეორე მხრივ, თუ აქტივობა არ გაიზარდა, წონა შეიძლება პირიქით მოიმატოს. სწორედ ამიტომ წონაზე საუბარი ოპერაციის შემდეგაც გრძელდება და მისით არ სრულდება.

ცალკე მნიშვნელობა აქვს იმას, რომ პროთეზზე მოქმედი დატვირთვა იმავე კანონებს ემორჩილება. სახსრის ჩანაცვლების შემდეგ იმპლანტი სხეულის წონას იმავე გამრავლებული ძალით იღებს, ამიტომ წონის კონტროლი მისი სამსახურის ვადის შენარჩუნების ერთ-ერთი ფაქტორია.

რას ვერ ცვლის წონის დაკლება

წონის დაკლება განლეულ ხრტილს არ აღადგენს და სასახსრე ნაპრალს არ აფართოებს. ის ამცირებს ტკივილს და ანელებს იმ მეორეულ ცვლილებებს, რომლებიც გაზრდილი დატვირთვის შედეგად ჩნდება.

გულახდილი ფორმულირება ასეთია: წონის დაკლება ართროზს არ კურნავს, მაგრამ ის მკურნალობის ყველაზე ეფექტური და ყველაზე იაფი საფეხურია, რომელიც პაციენტს თავად შეუძლია.

ერთი დეტალი ცალკე უნდა აღინიშნოს, რომ წონა ერთადერთი ფაქტორი არ არის. ართროზი ვითარდება იმ ადამიანებშიც, რომლებსაც ჭარბი წონა არასდროს ჰქონიათ: მნიშვნელობა აქვს სახსრის ფორმას, ძველ ტრავმას, დატვირთვის ხასიათს და მემკვიდრეობით მიდრეკილებას. ამიტომ წონა ბრალდება არ არის, ის მკურნალობის ერთ-ერთი ბერკეტია. მკურნალობის სრული სპექტრი აღწერილია მკურნალობის გვერდზე.

არსებობს კიდევ ერთი შეზღუდვა, რომელიც გულახდილად უნდა ითქვას. თუ სახსარი უკვე მნიშვნელოვნად დაზიანებულია და ძვალი ძვალს ეხება, წონის შემცირება ტკივილს შეამსუბუქებს, მაგრამ სახსრის ფუნქციას ვერ აღადგენს. ასეთ შემთხვევაში წონაზე მუშაობა მაინც ღირს, ოღონდ სხვა მიზნით: ის ოპერაციისთვის ამზადებს და გამოჯანმრთელებას აადვილებს.

ზუსტად ამიტომ არ ვსვამ წონას როგორც პირობას მკურნალობის დასაწყებად. მუშაობა ორივე მიმართულებით პარალელურად მიდის: ერთი მხრივ სახსრის მდგომარეობის შეფასება და მკურნალობა, მეორე მხრივ დატვირთვის შემცირება.

რა უნდა გახსოვდეთ

• ჩვეულებრივი სიარულისას სახსარზე მოქმედი ძალა სხეულის წონას დაახლოებით ორნახევარჯერ აღემატება.
• დაკლებული ყოველი კილოგრამი გამრავლებულ განტვირთვას იძლევა.
• დაწყება იმ აქტივობიდან ღირს, სადაც სახსარი ნაკლებად იტვირთება.
• მხოლოდ დიეტა საკმარისი არ არის: კუნთის შენარჩუნება ისევე მნიშვნელოვანია.
• წონა ოპერაციის დაგეგმვასა და გამოჯანმრთელების ვადებზეც მოქმედებს.

რეალური გეგმა ის არის, რომელსაც თვეების განმავლობაში შეასრულებთ. კონსულტაციაზე ერთად ავაწყობთ ასეთს, თქვენს სახსარსა და ყოველდღიურობაზე მორგებულს: ჩაწერა კონსულტაციაზე.