კონსერვატიული მკურნალობა ართროზისას: რას აღწევს და რას ვერა

კონსერვატიული მკურნალობა ართროზისას ტკივილს აკონტროლებს, სახსრის ფუნქციას ინარჩუნებს და დროს იგებს. ხრტილს ის არ აღადგენს და პროცესს უკან არ აბრუნებს. ეს არ ამცირებს მის ღირებულებას: ბევრი პაციენტისთვის სწორედ კონსერვატიული გზა რჩება მთავარ მკურნალობად წლების განმავლობაში, ხოლო რეალური მოლოდინი მკურნალობის ისეთივე ნაწილია, როგორც თავად მეთოდი.

რა შედის კონსერვატიულ მკურნალობაში

კონსერვატიული მკურნალობა არის ყველა ის მეთოდი, რომელიც ქირურგიულ ჩარევას არ მოიცავს. ის ერთი პროცედურა არ არის, არამედ რამდენიმე საფეხურის ერთობლიობა, რომლებიც ერთდროულად უნდა მუშაობდეს.

• წონის კონტროლი. სახსარზე მოქმედი დატვირთვის პირდაპირი შემცირება.
• დატვირთვის სწორი განაწილება. ჩვევების შეცვლა, გრძელი დგომის შემცირება, საჭიროების შემთხვევაში ხელჯოხის გამოყენება.
• ფიზიოთერაპია და სავარჯიშოები. კუნთის გაძლიერება და მოძრაობის მოცულობის შენარჩუნება.
• მედიკამენტური მკურნალობა. ტკივილისა და ანთების კონტროლი ექიმის დანიშნულებით.
• ინექციური თერაპია. ცალკე საფეხური, თავისი შესაძლებლობებით და შეზღუდვებით.

მთავარი პრინციპი ისაა, რომ ეს საფეხურები ერთმანეთს არ ცვლის. მხოლოდ მედიკამენტი ვარჯიშის გარეშე, ან მხოლოდ ინექცია წონის კონტროლის გარეშე, სრულ პროგრამად არ ითვლება. მკურნალობის სრული სურათი აღწერილია მკურნალობის გვერდზე.

რას აღწევს კონსერვატიული მკურნალობა

კონსერვატიული მკურნალობა სამ რეალურ შედეგს აღწევს: ამცირებს ტკივილს, ინარჩუნებს მოძრაობის მოცულობას და აჩერებს იმ მეორეულ ცვლილებებს, რომლებიც ხანგრძლივი კოჭლობის შედეგად ჩნდება.

პირველი შედეგი ყველაზე თვალსაჩინოა. სახსარზე დატვირთვის შემცირება და კუნთის გაძლიერება ტკივილს ჩვეულებრივ ამსუბუქებს, ზოგჯერ მნიშვნელოვნად.

მეორე შედეგი ნაკლებად შესამჩნევია, მაგრამ უფრო მნიშვნელოვანი. სახსარი, რომელიც რეგულარულად მოძრაობს, ინარჩუნებს გაშლის უნარს. სახსარი, რომელიც წლების განმავლობაში მოხრილ მდგომარეობაშია, ამ უნარს კარგავს და მისი დაბრუნება მოგვიანებით უფრო ნელა ხდება.

მესამე შედეგი დროს ეხება. კონსერვატიულ მკურნალობას შეუძლია ოპერაციის საკითხი გადაწიოს და ეს ცალკე ღირებულებაა, განსაკუთრებით შედარებით ახალგაზრდა პაციენტისთვის, რომლისთვისაც პროთეზის სამსახურის ვადა და შესაძლო რევიზიის საკითხი მნიშვნელოვანია.

მეოთხე, ნაკლებად ხსენებული შედეგი ოპერაციისთვის მომზადებას ეხება. თუ ქირურგიული ჩარევა მაინც დადგება დღის წესრიგში, პაციენტი, რომელიც ვარჯიშობდა და წონას აკონტროლებდა, უკეთესი საწყისი მდგომარეობით მიდის ოპერაციაზე. ძლიერი კუნთი და შენარჩუნებული მოძრაობის მოცულობა გამოჯანმრთელებას ჩვეულებრივ აადვილებს. ამ თვალსაზრისით კონსერვატიული მკურნალობა არასდროსაა დაკარგული დრო.

რას ვერ აღწევს კონსერვატიული მკურნალობა

კონსერვატიული მკურნალობა განლეულ ხრტილს არ აღადგენს. დღეს არსებული მეთოდებით ხრტილის სრული აღდგენა შეუძლებელია და ნებისმიერი დაპირება, რომელიც ამას გპირდებათ, სიფრთხილეს იმსახურებს.

არც ძვლის ცვლილება ბრუნდება უკან. ოსტეოფიტები, ანუ ძვლის ამონაზარდები, და გამკვრივებული ძვალი ადგილზე რჩება. სასახსრე ნაპრალი, რომელიც შევიწროვდა, აღარ ფართოვდება.

მეთოდი	რას აღწევს	რას არ აღწევს
წონის კონტროლი	ამცირებს დატვირთვას და ტკივილს	ხრტილს არ აღადგენს
ვარჯიში, ფიზიოთერაპია	აძლიერებს კუნთს, ინარჩუნებს მოძრაობას	სახსრის ფორმას არ ცვლის
მედიკამენტი	აკონტროლებს ტკივილს და ანთებას	პროცესს არ აჩერებს
ინექციური თერაპია	დროებით ამსუბუქებს სიმპტომს	ხრტილს არ ზრდის
ხელჯოხი	ამცირებს დატვირთვას სიარულისას	დამოუკიდებელი მკურნალობა არ არის

გულახდილი ფორმულირება ასეთია: კონსერვატიული მკურნალობა სიმპტომებზე მუშაობს და არა მიზეზზე. ეს არ არის მისი ნაკლი, ეს მისი განსაზღვრებაა.

ცალკე გასათვალისწინებელია ხრტილის აღდგენის დაპირებებზე. ბაზარზე რეგულარულად ჩნდება საშუალებები და პროცედურები, რომლებიც ხრტილის აღდგენას ჰპირდებიან. კონსულტაციაზე ასეთ კითხვას ხშირად ვისმენ და პასუხი ერთია: სანამ მეთოდს დამაჯერებელი მტკიცებულება არ აქვს, ის მკურნალობის გეგმის საფუძველი ვერ იქნება. ეს არ ნიშნავს, რომ ასეთი მეთოდი არასდროს გაჩნდება: ნიშნავს, რომ დღევანდელი გადაწყვეტილება დღეს არსებულ ცოდნაზე უნდა დაეყრდნოს.

არსებობს კიდევ ერთი შეზღუდვა, რომელსაც ხშირად არ ითვალისწინებენ: კონსერვატიული მკურნალობის ეფექტი დროთა განმავლობაში სუსტდება. ის, რაც სამი წლის წინ მუშაობდა, დღეს შეიძლება იმავე შედეგს აღარ იძლეოდეს, რადგან სახსრის მდგომარეობა შეიცვალა. სწორედ ამიტომ პროგრამა პერიოდულად უნდა გადაიხედოს და არა ერთხელ შედგეს.

რატომ არის წონა პირველი საფეხური

წონის კონტროლი პირველი საფეხურია იმიტომ, რომ ის ერთადერთი მეთოდია, რომელიც სახსარზე მოქმედ ძალას პირდაპირ ამცირებს. ჩვეულებრივი სიარულისას სახსარზე მოქმედი ძალა სხეულის წონას დაახლოებით ორნახევარჯერ აღემატება, კიბეზე ასვლა-ჩამოსვლისას ოდნავ მეტად, სირბილისას კი დაახლოებით ხუთჯერ. მიზეზი ისაა, რომ სხეულის წონას კუნთების ძალაც ემატება.

პრაქტიკული შედეგი ისაა, რომ თითოეული დაკლებული კილოგრამი სახსარზე გაცილებით მეტ განტვირთვას იძლევა, ვიდრე მარტივი არითმეტიკა გვკარნახობს.

წონაზე საუბარი კონსულტაციის ყველაზე რთული ნაწილია და მას შეგნებულად ვიწყებ მექანიკიდან და არა რჩევიდან. საქმე ნებისყოფაში არ არის: მტკივნეული სახსარი მოძრაობას ამცირებს, შემცირებული მოძრაობა კი წონას ზრდის. სწორედ ამიტომ განიხილება ეს საფეხური მკურნალობის ნაწილად და არა პაციენტის საშინაო დავალებად. დეტალურად: ჭარბი წონა და მენჯ-ბარძაყის სახსარი.

პრაქტიკული მიდგომა ისაა, რომ წრე იმ მხრიდან გაიწყვიტოს, სადაც ტკივილი არ ეღობება. თუ სიარული ჭირს, ვარჯიში წყალში ან ველოსიპედით იწყება, კვების ცვლილება კი პარალელურად მიდის. მიზანი მკვეთრი დაკლება არ არის: მნიშვნელოვანია მიმართულება და მისი შენარჩუნება.

მეორე საფეხური, დატვირთვის განაწილება, ხშირად უფრო მარტივია, ვიდრე ჩანს. მძიმე ტვირთის ტარების შემცირება, გრძელი დგომის დანაწევრება, სამუშაო ადგილის და სავარძლის სიმაღლის შეცვლა: თითოეული ცალკე მცირე ცვლილებაა, ერთად კი დღის განმავლობაში სახსარზე მოქმედი ჯამური დატვირთვა შესამჩნევად მცირდება.

როგორ ეხმარება ვარჯიში და ფიზიოთერაპია

ვარჯიში სახსარს იმით ეხმარება, რომ დატვირთვის ნაწილს კუნთზე გადააქვს. ძლიერი დუნდულოს და ბარძაყის კუნთები სახსარს სიარულისას ამაგრებს და მასზე მოქმედ ძალას ამცირებს.

პროგრამის შედგენისას სამ რამეს აქვს მნიშვნელობა:

1. დატვირთვის ტიპი. უპირატესობა ენიჭება ისეთ აქტივობას, სადაც სახსარი დარტყმას არ იღებს: ცურვა, ველოსიპედი, წყალში ვარჯიში, კონტროლირებადი სავარჯიშოები.
2. რეგულარობა. მოკლე, ყოველდღიური ვარჯიში უფრო ეფექტურია, ვიდრე კვირაში ერთი ხანგრძლივი სესია.
3. მოცულობის შენარჩუნება. გაშლისა და ბრუნვის სავარჯიშოები ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც ძალის სავარჯიშოები.

მნიშვნელოვანი დათქმა: პროგრამა ინდივიდუალურად უნდა შედგეს. ერთი და იგივე სავარჯიშო ერთ პაციენტს ეხმარება და მეორეს ტკივილს უძლიერებს, რადგან სახსრის მდგომარეობა და თანმხლები პრობლემები განსხვავებულია.

მეორე დათქმა ხანგრძლივობას ეხება. ვარჯიშის შეწყვეტა შედეგსაც წყვეტს: კუნთი, რომელიც აშენდა, უმოძრაობის პირობებში ისევ სუსტდება. ეს არის კურსი და არა ერთჯერადი მკურნალობა.

ცალკე ღირს ხელჯოხზე საუბარი, რადგან მას პაციენტები ხშირად უარს ეუბნებიან. ხელჯოხი სისუსტის ნიშანი არ არის: ის სახსარზე მოქმედ ძალას სიარულისას ამცირებს და ტკივილს ხშირად შესამჩნევად ამსუბუქებს. ერთი დეტალი მნიშვნელოვანია: ხელჯოხი მტკივნეული ფეხის მოპირდაპირე ხელში იჭირება და არა იმავე მხარეს.

მოძრაობის სრული შეწყვეტა ყველაზე ცუდი გადაწყვეტილებაა. ტკივილის შიშით უმოძრაობა კუნთს ასუსტებს, სახსარს ამოკლებს გაშლის უნარს და წონას ზრდის. სამივე ცვლილება ერთმანეთს აძლიერებს და საბოლოო ჯამში მდგომარეობას აუარესებს.

რას აკეთებს მედიკამენტი და რას არა

მედიკამენტი ტკივილს და ანთებას აკონტროლებს, მაგრამ სახსარში მიმდინარე პროცესს არ აჩერებს. ტკივილის შემცირება მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ კომფორტისთვის: ტკივილის გარეშე ადამიანი უფრო მეტს მოძრაობს, უფრო კარგად ვარჯიშობს და ეს უკვე რეალურ შედეგზე მუშაობს.

მედიკამენტს გვერდითი მოქმედება აქვს, განსაკუთრებით ხანგრძლივი მიღებისას, ამიტომ დანიშნულება და კონტროლი ექიმის საქმეა. კონკრეტულ პრეპარატსა და დოზაზე ამ ტექსტში შეგნებულად არ ვსაუბრობ: ის ინდივიდუალურად ინიშნება, თანმხლები დაავადებების და სხვა მიღებული მედიკამენტების გათვალისწინებით.

ცალკე საფეხურია ინექციური თერაპია. მისი რეალური შესაძლებლობები, შეზღუდვები და ოპერაციასთან კავშირი დეტალურად აქ: ინექციური თერაპია მენჯ-ბარძაყის ართროზისას.

რამდენ ხანს უნდა გაგრძელდეს, სანამ დასკვნას გამოვიტანთ

დასკვნის გამოტანამდე კონსერვატიული პროგრამა თანმიმდევრულად და საკმარისი ხნით უნდა შესრულდეს. მიღწეული შედეგი საშუალოდ ხუთი თვე უნდა შენარჩუნდეს, სანამ დასკვნას გამოვიტანთ. შუალედური შემოწმება ამ პერიოდის განმავლობაშიც ინიშნება.

ყველაზე გავრცელებული შეცდომა ისაა, რომ თითოეული მეთოდი ცალკე და მოკლე ხნით სცადეს. ორი კვირა ვარჯიში, შემდეგ ერთი ინექცია, შემდეგ ერთი თვე მედიკამენტი: ეს სრული პროგრამა არ არის და მისი შედეგიც არაფერს ამტკიცებს.

რჩევა პრაქტიკიდან: ჩაიწერეთ, რა და რამდენ ხანს აკეთეთ და რა შეიცვალა. ეს ჩანაწერი შემდეგ კონსულტაციაზე ყველაზე ღირებული ინფორმაციაა და სწორედ ის განსაზღვრავს, აქვს თუ არა კონსერვატიულ გზას კიდევ რესურსი. გადაწყვეტილების მიღების ლოგიკა ვრცლად აქ: როდის დგება ოპერაციის დრო.

შედეგის შეფასებისას მნიშვნელოვანია სწორი საზომის არჩევა. ტკივილის ინტენსივობა დღიდან დღემდე მერყეობს და მისი მიხედვით დასკვნის გამოტანა რთულია. უფრო საიმედო მაჩვენებლებია: რამდენ ხანს დადიხართ შეჩერების გარეშე, რამდენჯერ გაღვიძებთ ღამით ტკივილი და რამდენად ხშირად გჭირდებათ ტკივილგამაყუჩებელი. ეს სამი რიცხვი კვირიდან კვირამდე შედარებადია.

ბოლო შენიშვნა მოსალოდნელ შედეგზე. კონსერვატიული მკურნალობა იშვიათად იძლევა ტკივილის სრულ გაქრობას. რეალური, კარგი შედეგი ჩვეულებრივ ასე გამოიყურება: ტკივილი შემცირდა, ღამის ძილი აღდგა, სიარულის დისტანცია გაიზარდა და ტკივილგამაყუჩებელი ნაკლებად გჭირდებათ. თუ ეს მიღწეულია, მკურნალობა მუშაობს, თუნდაც სახსარი სურათზე უცვლელი იყოს.

რა უნდა გახსოვდეთ

• კონსერვატიული მკურნალობა ტკივილს აკონტროლებს და ფუნქციას ინარჩუნებს.
• განლეულ ხრტილს ის არ აღადგენს და ძვლის ცვლილებას უკან არ აბრუნებს.
• წონის კონტროლი ერთადერთი მეთოდია, რომელიც სახსარზე ძალას პირდაპირ ამცირებს.
• ვარჯიში კურსია და არა ერთჯერადი მკურნალობა: შეწყვეტა შედეგსაც წყვეტს.
• დასკვნის გამოტანა მხოლოდ სრული და თანმიმდევრული პროგრამის შემდეგ ღირს.

ოპერაციის გარეშე მკურნალობას სისტემა სჭირდება და არა ცალკეული მცდელობები. კონსულტაციაზე რენტგენს ერთად ვნახავთ და გეგმას ერთად ავაწყობთ: ჩაწერა კონსულტაციაზე.