ენდოპროთეზი: რისგან შედგება და როგორ მუშაობს ახალი სახსარი

ენდოპროთეზი არის ხელოვნური სახსარი, რომელიც მენჯ-ბარძაყის სახსრის დაზიანებულ ზედაპირებს ცვლის. ის ოთხი ძირითადი ნაწილისგან შედგება: მენჯში ჩასმული ჯამი, მასში მოთავსებული ჩანართი, სფერული თავი და ბარძაყის ძვალში ჩასმული ღერო. ეს კონსტრუქცია ბუნებრივი სახსრის მექანიკურ პრინციპს იმეორებს: სფერული ზედაპირი ბრუნავს ჩაღრმავებულ ზედაპირში, მინიმალური ხახუნით.

რა არის ენდოპროთეზი

ენდოპროთეზირება არის ოპერაცია, რომლის დროსაც სახსრის დაზიანებული ზედაპირები იცვლება ხელოვნური ნაწილებით. მნიშვნელოვანი დაზუსტება: არ იცვლება მთელი სახსარი და არც მთელი ძვალი. იცვლება ის ზედაპირები, სადაც ხრტილი განლეულია.

ბუნებრივ სახსარში ბარძაყის ძვლის სფერული თავი ტაბუხის ფოსოში ზის. ორივე ზედაპირს ხრტილი ფარავს და სწორედ ის უზრუნველყოფს სისრიალეს. ართროზისას ხრტილი თხელდება, სასახსრე ნაპრალი ვიწროვდება და ძვალი ძვალს ეხება.

ენდოპროთეზი ამ ორ ზედაპირს ცვლის. ტაბუხის ფოსოს ადგილას იდგმება ჯამი, ბარძაყის თავის ადგილას კი ხელოვნური, სფერული თავი. შედეგად აღდგება სისრიალე და ქრება ის მექანიკური მიზეზი, რომელიც ტკივილს იწვევდა.

ოპერაციის მიზანი ახალი ფეხი არ არის. მიზანია ტკივილის მოხსნა და მოძრაობის აღდგენა. სახსრის ჩანაცვლების სრული აღწერა, მიდგომებით და პროტოკოლით, წინა მიდგომის გვერდზეა.

რისგან შედგება პროთეზი

პროთეზი ოთხი ძირითადი ნაწილისგან შედგება და თითოეულს კონკრეტული ფუნქცია აქვს.

ნაწილი	სად იდგმება	ფუნქცია
ჯამი	ტაბუხის ფოსოში	ცვლის ფოსოს დაზიანებულ ზედაპირს
ჩანართი	ჯამის შიგნით	ქმნის სრიალა ზედაპირს, რომელზეც თავი ბრუნავს
თავი	ღეროს ზედა ბოლოზე	ცვლის ბარძაყის დაზიანებულ თავს
ღერო	ბარძაყის ძვლის შიგნით	ამაგრებს კონსტრუქციას ძვალზე

ოთხივე ნაწილი სხვადასხვა ზომაში არსებობს და ისინი ერთმანეთს ისე ერგება, როგორც სისტემის ელემენტები. სწორედ ეს იძლევა შესაძლებლობას, რომ პროთეზი კონკრეტული პაციენტის ანატომიას მოერგოს.

ნაწილების დაყოფას პრაქტიკული აზრიც აქვს. თუ წლების შემდეგ ცვეთის გამო განმეორებითი ჩარევა დასჭირდა, ხშირად საკმარისია მხოლოდ ჩანართისა და თავის შეცვლა, ხოლო ღერო და ჯამი ადგილზე რჩება. ეს ბევრად უფრო მარტივი ოპერაციაა, ვიდრე მთელი კონსტრუქციის შეცვლა.

ღეროს სიგრძე, თავის დიამეტრი და კისრის სიგრძე ერთად განსაზღვრავს ფეხის სიგრძეს და სახსრის სტაბილურობას. ეს არის მიზეზი, რის გამოც ზომების შერჩევა ოპერაციის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ეტაპია.

ნაწილები ერთდროულად არ ისმება. ჯერ მზადდება ტაბუხის ფოსო და იდგმება ჯამი, შემდეგ მუშავდება ბარძაყის ძვლის შიდა არხი და ისმება ღერო, ბოლოს კი ღეროზე მაგრდება თავი და სახსარი თავსდება ადგილზე. თითოეულ ეტაპზე ქირურგი ამოწმებს პოზიციას და მოძრაობის მოცულობას.

ცალკე ყურადღებას იმსახურებს სასინჯ ნაწილებზე. საბოლოო იმპლანტის დაყენებამდე გამოიყენება დროებითი, სასინჯი კომპონენტები: მათით მოწმდება ფეხის სიგრძე, სახსრის სტაბილურობა და მოძრაობის მოცულობა. მხოლოდ ამის შემდეგ იდგმება საბოლოო ნაწილები. ეს ეტაპი პაციენტისთვის უხილავია, მაგრამ სწორედ ის განსაზღვრავს საბოლოო შედეგს.

რას ნიშნავს ხახუნის წყვილი

ხახუნის წყვილი არის ის ორი ზედაპირი, რომლებიც ერთმანეთზე სრიალებს: სფერული თავი და ჯამის ჩანართი. სწორედ ამ ორი მასალის კომბინაცია განსაზღვრავს, რამდენად ნელა ცვდება პროთეზი წლების განმავლობაში.

დღეს გამოიყენება რამდენიმე კომბინაცია. ყველაზე გავრცელებულია მეტალის ან კერამიკის თავი სპეციალურ პოლიეთილენის ჩანართთან. გამოიყენება ასევე კერამიკა კერამიკასთან. თითოეულ ვარიანტს თავისი ძლიერი მხარეები და გასათვალისწინებელი დეტალები აქვს.

არჩევანზე მოქმედი ფაქტორები:

• ასაკი. უფრო ახალგაზრდა პაციენტისთვის ცვეთის მდგრადობა უფრო მნიშვნელოვანია, რადგან პროთეზს უფრო დიდხანს მოუწევს მუშაობა.
• აქტივობის დონე. მეტი დატვირთვა მეტ ცვეთას ნიშნავს.
• ძვლის ხარისხი და ანატომია. განსაზღვრავს, რომელი ზომები და კონფიგურაციაა შესაძლებელი.

თავის დიამეტრიც მნიშვნელოვანია. ყველაზე ხშირად ოცდარვა, ოცდათორმეტი და ოცდათექვსმეტი მილიმეტრი გამოიყენება. უფრო დიდი თავი სახსარს უფრო სტაბილურს ხდის და ამოვარდნის რისკს ამცირებს, სამაგიეროდ ჩანართის კედელს ათხელებს, რაც გრძელვადიან ცვეთაზე მოქმედებს. არჩევანი ტაბუხის ფოსოს ზომაზეა დამოკიდებული: ფოსო განსაზღვრავს ჯამის ზომას, ჯამი კი იმას, რამდენად დიდი თავი ჩაჯდება.

ცვეთა სრულად არ ქრება არცერთ კომბინაციაში. ხახუნის დროს გამოიყოფა მიკროსკოპული ნაწილაკები და სწორედ ორგანიზმის რეაქცია ამ ნაწილაკებზე არის ერთ-ერთი მიზეზი, რის გამოც პროთეზი დროთა განმავლობაში შეიძლება მოშალოს. თანამედროვე მასალები სწორედ ამ პროცესის შენელებაზეა ორიენტირებული.

პაციენტები ხშირად კითხულობენ, რა უჯდება არჩევანი მათ. პასუხი ასეთია: ხახუნის წყვილს ქირურგი ირჩევს ასაკის, აქტივობისა და ანატომიის მიხედვით, ხოლო პაციენტის საქმეა, ექიმს გულახდილად უთხრას, რა აქტივობას ეწევა და რას გეგმავს ოპერაციის შემდეგ. ეს ინფორმაცია პირდაპირ მოქმედებს არჩევანზე.

როგორ მაგრდება პროთეზი ძვალზე

პროთეზი ძვალზე ორი პრინციპით მაგრდება: ძვლოვანი ცემენტით ან უცემენტოდ, ანუ ისე, რომ ძვალი თავად ჩაიზრდება იმპლანტის ფოროვან ზედაპირში.

ცემენტიანი ფიქსაცია მაშინვე იძლევა მყარ დამაგრებას. უცემენტო ფიქსაცია პირველ ეტაპზე იმპლანტის ზუსტ, მჭიდრო ჩასმას ეყრდნობა, შემდეგ კი ძვალი თანდათან ჩაიზრდება მის ზედაპირში და დამაგრება ბიოლოგიური ხდება.

ორივე პრინციპი ფართოდ გამოიყენება და ორივეს კარგი შედეგები აქვს. არჩევანი პაციენტის ასაკზე, ძვლის ხარისხზე და ანატომიაზეა დამოკიდებული. თემა ცალკე ტექსტში განვიხილე: ცემენტიანი და უცემენტო ფიქსაცია.

ხშირად გამოიყენება ჰიბრიდული ვარიანტიც, სადაც ერთი ნაწილი ცემენტით მაგრდება, მეორე კი უცემენტოდ. ეს არ არის კომპრომისი: ეს არის თითოეული ნაწილისთვის ცალკე მიღებული გადაწყვეტილება.

როგორ ირჩევა ზომა და პოზიცია

ზომა და პოზიცია ოპერაციამდე იგეგმება, რენტგენის საფუძველზე. ამ ეტაპს წინასაოპერაციო დაგეგმვა, ანუ templating ეწოდება.

დაგეგმვის დროს ხდება:

1. ზომების გამოთვლა. სურათზე მასშტაბის საზომი ობიექტის დახმარებით განისაზღვრება ჯამის, ღეროსა და თავის სავარაუდო ზომები.
2. ბრუნვის ცენტრის განსაზღვრა. ის წერტილი, რომლის ირგვლივაც სახსარი ბრუნავს, აღდგენილი უნდა იყოს ბუნებრივთან ახლოს.
3. ფეხის სიგრძის დაგეგმვა. ორივე ფეხის სიგრძე ერთმანეთს უნდა შეესაბამებოდეს.
4. ალტერნატიული ვარიანტების გათვალისწინება. გეგმა მოიცავს იმასაც, თუ რა ხდება, თუ ანატომია მოსალოდნელისგან განსხვავებული აღმოჩნდება.

ოპერაციის დროს გეგმა მოწმდება. წინა მიდგომისას, როცა პაციენტი ზურგზე წევს, შესაძლებელია რენტგენოლოგიური კონტროლი და ორივე ფეხის სიგრძის ერთმანეთთან შედარება უშუალოდ ოპერაციის მიმდინარეობისას.

დაგეგმვა და საბოლოო ზომა ყოველთვის ზუსტად არ ემთხვევა და ეს ნორმალურია. სურათი ორგანზომილებიანია, ძვალი კი სამგანზომილებიანი, ამიტომ საოპერაციოში ყოველთვის მზადდება რამდენიმე მეზობელი ზომა. სწორედ ამიტომ ითვლება წინასაოპერაციო დაგეგმვა ორიენტირად და არა საბოლოო გადაწყვეტილებად.

ცალკე ამოცანაა ბრუნვის ცენტრის აღდგენა. თუ ის ბუნებრივ პოზიციასთან ახლოს დგება, კუნთები სწორ დაჭიმულობაში მუშაობს და სახსარი სტაბილურია. თუ არა, შედეგად შეიძლება მივიღოთ კოჭლობა ან ფეხების სიგრძის განსხვავება, თუნდაც პროთეზი თავისთავად გამართული იყოს.

რას აკეთებს პროთეზი და რას არა

პროთეზი აშორებს იმ ტკივილს, რომელიც სახსრის დაზიანებული ზედაპირებიდან მოდის, და აღადგენს მოძრაობის მოცულობას. ეს არის მისი ორი ძირითადი ამოცანა.

რას არ აკეთებს პროთეზი:

• არ კურნავს სახსარს. ის ცვლის ზედაპირებს, ხრტილს არ აღადგენს.
• არ აშორებს იმ ტკივილს, რომელიც სახსრიდან არ მოდის. წელის მიდამოს ან მყესის პრობლემა ადგილზე რჩება.
• არ აძლიერებს კუნთს. ეს რეაბილიტაციის ამოცანაა.
• არ არის სამუდამო. პროთეზს სამსახურის ვადა აქვს: რამდენ ხანს ძლებს ენდოპროთეზი.

გულახდილი ფორმულირება ასეთია: პროთეზი მექანიკურ პრობლემას წყვეტს მექანიკური საშუალებით. სწორედ ამიტომ არის ოპერაციამდე მნიშვნელოვანი დარწმუნება, რომ ტკივილის წყარო მართლაც სახსარშია.

ამ დაზუსტებას პრაქტიკული შედეგი აქვს. თუ პაციენტს სახსრის ართროზთან ერთად წელის მიდამოს პრობლემაც აქვს, ოპერაციის შემდეგ სახსრიდან წამოსული ტკივილი ჩვეულებრივ ქრება, წელის ტკივილი კი რჩება. თუ ეს წინასწარ არ არის განხილული, შედეგი იმედგაცრუებას ჰგავს, თუმცა სინამდვილეში ოპერაციამ თავისი ამოცანა შეასრულა. ამიტომ კონსულტაციაზე ყოველთვის ვცდილობ ცალკე გამოვყო, რომელი ჩივილი რომელი წყაროდან მოდის.

რას გრძნობს პაციენტი ახალი სახსრით

პაციენტების უმეტესობა ყოველდღიურ ცხოვრებაში პროთეზს ცალკე არ გრძნობს. სიარული, ჯდომა, კიბეზე ასვლა და მანქანაში ჩაჯდომა დროთა განმავლობაში ჩვეულებრივ ავტომატური ხდება.

ადრეულ პერიოდში შესაძლებელია უჩვეულო შეგრძნებები: სიმძიმის განცდა ბარძაყის მიდამოში, კუნთების დაღლილობა და, ცალკეულ შემთხვევებში, მსუბუქი ხმაური მოძრაობისას. ეს ჩვეულებრივ თანდათან სუსტდება.

პრაქტიკული დეტალები, რომლებიც ხშირად აინტერესებთ: პროთეზი მეტალდეტექტორზე შეიძლება გამოვლინდეს, ამიტომ მგზავრობისას სასარგებლოა ექიმისგან მიღებული ცნობა. მაგნიტურ-რეზონანსული კვლევის საკითხი ცალკე განიხილება და მასზე წინასწარ უნდა შეატყობინოთ ექიმს.

ცალკე კითხვაა სტომატოლოგიური და სხვა ჩარევები. ორგანიზმში არსებული იმპლანტი ინფექციისადმი მგრძნობიარეა, ამიტომ ნებისმიერი სამედიცინო ან სტომატოლოგიური პროცედურის დროს ექიმს უნდა უთხრათ, რომ პროთეზი გაქვთ. კონკრეტული რეკომენდაციები ინდივიდუალურია და მათ თქვენი ექიმი განსაზღვრავს.

მნიშვნელოვანია ისიც, რომ პროთეზთან შეგუებას დრო სჭირდება. ტვინი წლების განმავლობაში იყო მიჩვეული მტკივნეულ სახსარს და შეცვლილ სიარულის მანერას. ახალი, უტკივნეულო მოძრაობის ათვისება თანდათან ხდება და სწორედ ამიტომ არის რეაბილიტაცია ოპერაციის სრულფასოვანი ნაწილი და არა დამატება.

გამოჯანმრთელების ეტაპები, ვადებით და შეზღუდვებით, გამოჯანმრთელების გვერდზეა აღწერილი.

რა უნდა გახსოვდეთ

• ენდოპროთეზი ცვლის სახსრის დაზიანებულ ზედაპირებს და არა მთელ სახსარს.
• ის ოთხი ნაწილისგან შედგება: ჯამი, ჩანართი, თავი და ღერო.
• ხახუნის წყვილი განსაზღვრავს, რამდენად ნელა ცვდება პროთეზი.
• ზომა და პოზიცია ოპერაციამდე იგეგმება და ოპერაციისას მოწმდება.
• პროთეზი ტკივილს აშორებს, მაგრამ სახსარს არ კურნავს და სამუდამო არ არის.

პროთეზის ზომა და პოზიცია თითოეული პაციენტისთვის ცალკე იგეგმება. კონსულტაციაზე სურათებს ერთად ვნახავთ და გაჩვენებთ, რა დაიგეგმება თქვენს შემთხვევაში: ჩაწერა კონსულტაციაზე.