წელისა და კისრის ტკივილი: მკურნალობა ოპერაციის გარეშე

წელისა და კისრის ტკივილი ყველაზე ხშირად მექანიკურია: მას კუნთის, იოგის, მალთაშუა დისკის ან მცირე სახსრების გადატვირთვა იწვევს და არა სერიოზული დაავადება. მწვავე წელის ტკივილი უმეტეს შემთხვევაში რამდენიმე კვირაში იკლებს. მკურნალობის საფუძველი ზომიერი მოძრაობა და სავარჯიშოებია, ოპერაცია კი მცირე ნაწილს სჭირდება.

რატომ მტკივა წელი

ხერხემალი მალებისგან, მათ შორის მდებარე დისკებისგან, მცირე სახსრებისგან, იოგებისა და კუნთებისგან შედგება. ტკივილი ნებისმიერ მათგანს შეუძლია და ხშირად ზუსტი წყარო ვერც ირკვევა. ეს არ ნიშნავს, რომ რამე გამოგვრჩა: ასეთ ტკივილს „არასპეციფიკურს“ უწოდებენ და ის ყველაზე ხშირი და ყველაზე კეთილსაიმედოა.

ტიპი	ტიპური სურათი
მექანიკური (არასპეციფიკური) ტკივილი	წელში რჩება, მოძრაობისას იცვლება, ხშირად აწევის ან უხერხული მოძრაობის შემდეგ იწყება
ნერვის გაღიზიანება, ხალხში „რადიკულიტი“	ტკივილი ფეხში, მუხლს ქვემოთ ჩადის, ხშირად დაბუჟებით ან ჩხვლეტით
ხერხემლის არხის შევიწროება	ფეხები სიარულისას იღლება და მტკივა, წინ დახრისას ან ჯდომისას მსუბუქდება
გადაცემული ტკივილი	ტკივილი წელში იგრძნობა, წყარო კი სხვაგანაა, მაგალითად მენჯ-ბარძაყის სახსარში

„რადიკულიტი“ ხალხური სახელია და ექიმი ამ დროს ნერვის ფესვის გაღიზიანებას გულისხმობს. ყველაზე ხშირი მიზეზი დისკის თიაქარია, რომელიც ნერვს აწვება. ფეხში ჩამავალ ტკივილს საჯდომი ნერვის მიმართულების გამო იშიასსაც უწოდებენ.

წელის ტკივილი ხშირად მენჯ-ბარძაყის სახსრის პრობლემას ერევა და პირიქით. ამ ორის გარჩევაზე ცალკე სტატია მაქვს: წელის ტკივილი თუ მენჯ-ბარძაყის სახსარი.

რატომ მტკივა კისერი

კისრის ტკივილის ყველაზე ხშირი მიზეზი კუნთების ხანგრძლივი დაძაბულობაა: ეკრანთან მუშაობა, ტელეფონში ჩახედვა, არასწორი ბალიში, სტრესი. ასეთი ტკივილი კისერსა და ბეჭებს შორის რჩება და ხშირად თავის ტკივილსაც იწვევს.

თუ ტკივილი მკლავში ჩადის და თითები ბუჟდება, ეს შეიძლება კისრის ნერვის ფესვის გაღიზიანება იყოს. სწორედ ამიტომ მხრის ტკივილისას კისერსაც ვსინჯავ: ზოგჯერ მხარი ჯანმრთელია, პრობლემა კი ზემოთაა. მხარზე ცალკე დავწერე: მხრის ტკივილი.

ოსტეოქონდროზი: რას ნიშნავს ეს სიტყვა

საქართველოში წელის ტკივილს ხშირად „ოსტეოქონდროზს“ მიაწერენ. ეს ტერმინი მალთაშუა დისკებისა და მალების ასაკობრივ ცვლილებებს აღწერს: დისკი სითხეს კარგავს, დაბლდება, მალის კიდეზე მცირე ძვლოვანი წანაზარდი ჩნდება.

მთავარი, რაც უნდა იცოდეთ: ასეთი ცვლილებები მოზრდილთა უმეტესობას აქვს, მათ შორის მათაც, ვისაც წელი არასდროს სტკენია. ამიტომ რენტგენზე ან MRI-ზე ნანახი ცვლილება თავისთავად ტკივილს ვერ ხსნის და ოპერაციის მიზეზი ვერ იქნება. მკურნალობისთვის მნიშვნელოვანია, როგორ იქცევა ტკივილი, არის თუ არა ნერვი ჩართული და როგორ მუშაობს ადამიანი.

რა ეხმარება წელისა და კისრის ტკივილს

მკურნალობის საფუძველი ოპერაციის გარეშე ხდება და ხშირად სახლში იწყება:

რა	რას აკეთებს
ზომიერი მოძრაობა	აღდგენას აჩქარებს; ხანგრძლივი წოლა პირიქით, ანელებს
სავარჯიშოები	აძლიერებს ზურგისა და მუცლის კუნთებს, რომლებიც ხერხემალს იცავს
ფიზიოთერაპია	აბრუნებს მოძრაობის მოცულობას და ასწავლის სწორ მოძრაობას
სითბო	ამსუბუქებს კუნთის სპაზმს
მედიკამენტი	ხანმოკლე დროით ამცირებს ტკივილს, რომ მოძრაობა შეძლოთ
სამუშაო ადგილის მოწყობა	ამცირებს ხანგრძლივ დატვირთვას: ეკრანი თვალის დონეზე, სკამი, შესვენებები
ინექცია	ზოგ შემთხვევაში, ნერვის ფესვის გაღიზიანებისას, ამცირებს ტკივილს

ყველაზე მნიშვნელოვანი ცვლილება ბოლო წლების მედიცინაში წოლით რეჟიმზე უარის თქმაა. ადრე წელის ტკივილს კვირობით წოლით მკურნალობდნენ; დღეს ცნობილია, რომ ეს აღდგენას ანელებს. ტკივილი ზომიერი მოძრაობის ნიშანია და არა გაჩერების.

მეორე მნიშვნელოვანი რამ ვარჯიშია, როცა მწვავე ტკივილი უკვე ჩაცხრა. ძლიერი კუნთოვანი კორსეტი განმეორებითი ტკივილის რისკს ამცირებს და ეს ის ნაწილია, რომელსაც ვერც ერთი ტაბლეტი ვერ ჩაანაცვლებს. რას მოიცავს კონსერვატიული მკურნალობა ზოგადად: მკურნალობის გზები.

როდის არის საჭირო MRI

უმეტეს შემთხვევაში, თუ გადაუდებელი ნიშნები არ არის, პირველ კვირებში MRI საჭირო არ არის: სურათი მკურნალობას არ ცვლის. MRI ინიშნება, როცა:

• ფეხში ან ხელში სისუსტე მატულობს;
• ნერვის გაღიზიანების ნიშნები მკურნალობის მიუხედავად არ იკლებს;
• არის ქვემოთ ჩამოთვლილი გადაუდებელი ნიშნები;
• განიხილება ინექცია ან ოპერაცია და ზუსტი სურათია საჭირო.

რომელი გამოკვლევა რას აჩვენებს, აქ ავხსენი: რენტგენი თუ MRI.

როდის არ უნდა დაელოდოთ

შემდეგ შემთხვევებში დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს ან გადაუდებელ დახმარებას:

• შარდვის ან დეფეკაციის დარღვევა, ან შორისის და ბარძაყების შიგნითა მხარის დაბუჟება: ეს ნერვების ზეწოლის ნიშანია და დაყოვნებას არ ითმენს;
• ფეხში ან ორივე ფეხში სისუსტე სწრაფად მატულობს, მაგალითად ტერფი „ჩამოვარდა“;
• წელის ტკივილს ახლავს ცხელება ან აუხსნელი წონის კლება;
• ტკივილი ძლიერი ტრავმის, მაგალითად დაცემის ან ავარიის, შემდეგ დაიწყო;
• ოდესმე ონკოლოგიური დაავადება გქონდათ და ახალი, მუდმივი ტკივილი გაჩნდა;
• ტკივილი ღამით, მოსვენებისას ძლიერდება და პოზის შეცვლით არ იცვლება;
• კისრის ტკივილს ახლავს ორივე ხელის სისუსტე ან სიარულის დარღვევა.

როდის სჭირდება ხერხემალს ქირურგი

ოპერაცია წელისა და კისრის ტკივილის მცირე ნაწილს სჭირდება: როცა ნერვის ზეწოლა სისუსტეს იწვევს და ის მატულობს, როცა გადაუდებელი ნიშნებია, ან როცა ძლიერი ტკივილი სწორი მკურნალობის მიუხედავად დიდხანს გრძელდება.

ხერხემლის ოპერაციას არ ვაკეთებ: ქირურგიულ ჩარევას მხოლოდ მენჯ-ბარძაყის სახსარზე ვასრულებ. კონსერვატიულად წელისა და კისრის ტკივილით კონსულტაციაზე მისვლა შეგიძლიათ, ხოლო, თუ ოპერაცია გახდა საჭირო, ხერხემლის ქირურგთან ან ნეიროქირურგთან გაგამისამართებთ.

რა უნდა გახსოვდეთ

• წელისა და კისრის ტკივილი უმეტეს შემთხვევაში მექანიკურია და რამდენიმე კვირაში იკლებს.
• ზომიერი მოძრაობა წოლაზე უკეთ მუშაობს; ვარჯიში განმეორებითი ტკივილის რისკს ამცირებს.
• „ოსტეოქონდროზი“ და დისკის ცვლილებები სურათზე ხშირია და თავისთავად ტკივილს ვერ ხსნის.
• შარდვის დარღვევა, შორისის დაბუჟება და მზარდი სისუსტე გადაუდებელი ნიშნებია.
• ოპერაცია მცირე ნაწილს სჭირდება და ასეთ შემთხვევაში ხერხემლის ქირურგთან გაგამისამართებთ.

სხვა სახსრების ტკივილზე: სახსრის ტკივილი. თუ წელი ან კისერი ერთ კვირაზე მეტია გტკივათ, ჩაეწერეთ კონსულტაციაზე.